Skala, podatek liniowy czy ryczałt
Przedsiębiorca wybiera jedną z trzech form opodatkowania. Wybór wpływa nie tylko na podatek, ale też na składkę zdrowotną i sposób prowadzenia ewidencji.
| Skala podatkowa | Podatek liniowy | Ryczałt | |
|---|---|---|---|
| Podatek | 12% i 32% od dochodu | 19% od dochodu | zasadniczo od 3% do 17% od przychodu, zależnie od rodzaju działalności |
| Koszty | obniżają podatek | obniżają podatek | nie obniżają podatku |
| Ewidencja | KPiR | KPiR | ewidencja przychodów |
| Składka zdrowotna w 2026 r. | 9% dochodu, od lutego co najmniej 432,54 zł miesięcznie | 4,9% dochodu, od lutego co najmniej 432,54 zł miesięcznie | stała kwota zależna od przychodu (tabela niżej) |
| Wspólne rozliczenie z małżonkiem | tak, po spełnieniu warunków | co do zasady nie | co do zasady nie |
Na podatku liniowym zapłaconą składkę zdrowotną można odliczyć od dochodu albo zaliczyć do kosztów, łącznie do 14 100 zł w 2026 r. Na skali podatkowej składki zdrowotnej się nie odlicza.
Składka zdrowotna na ryczałcie w 2026 r.:
| Przychód w roku | Składka miesięcznie |
|---|---|
| do 60 000 zł | 498,35 zł |
| powyżej 60 000 zł do 300 000 zł | 830,58 zł |
| powyżej 300 000 zł | 1495,04 zł |
Minimalna składka 432,54 zł na skali i podatku liniowym obowiązuje od lutego 2026 r. do stycznia 2027 r. Za styczeń 2026 r. minimum wynosiło 314,96 zł, bo stosowano jeszcze obniżoną podstawę z 2025 r.
Ryczałt zwykle opłaca się przy niskich kosztach i niskiej stawce dla danej działalności, podatek liniowy – przy wysokim dochodzie, a skala – przy niższym dochodzie albo gdy można rozliczyć się z małżonkiem. Do porównania potrzebne są: prognozowany roczny przychód, koszty, stawka ryczałtu dla Twojej działalności, składka zdrowotna w każdym wariancie oraz ulgi, z których chcesz korzystać.
Do kiedy wybrać albo zmienić formę opodatkowania
Oświadczenie składa się do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym w danym roku pojawił się pierwszy przychód. Jeśli pierwszy przychód przypadł w grudniu – do końca roku. W praktyce, przy przychodzie w styczniu, termin mija 20 lutego.
Wybrana forma obowiązuje także w kolejnych latach, dopóki jej nie zmienisz. Zmianę zgłasza się przez CEIDG albo pisemnie do urzędu skarbowego. Po terminie nie można już dobrowolnie zmienić formy na bieżący rok. Osobne zasady dotyczą sytuacji, w której traci się prawo do danej formy, np. po przekroczeniu limitu.
Limity na 2026 rok
O tym, co wolno w 2026 r., decydują przychody (albo sprzedaż) za 2025 r. Uprawnienia na 2027 r. sprawdza się według wyników za 2026 r. i limitów przeliczonych po kursie z 1 października 2026 r.
| Co | Limit (wynik za 2025 r.) | Powyżej limitu |
|---|---|---|
| Ryczałt | 8 517 200 zł przychodu (2 000 000 euro) | w 2026 r. skala albo podatek liniowy |
| Kwartalny ryczałt | 851 720 zł przychodu (200 000 euro) | w 2026 r. ryczałt płacony co miesiąc |
| Mały podatnik (m.in. kwartalne zaliczki na skali i podatku liniowym, kwartalny VAT po spełnieniu dodatkowych warunków) | 8 517 000 zł sprzedaży brutto (2 000 000 euro) | w 2026 r. bez tych uproszczeń; kwartalny VAT można stracić też w trakcie roku |
| KPiR | 10 646 500 zł przychodów netto (2 500 000 euro) – obowiązek powstaje już przy osiągnięciu tej kwoty | w 2026 r. księgi rachunkowe |
Kwoty w złotych przelicza się co roku po kursie euro NBP z pierwszego dnia roboczego października poprzedniego roku.
Elektroniczna KPiR i JPK od 2026 roku
Od 1 stycznia 2026 r. obowiązują nowe rozporządzenia w sprawie KPiR oraz ewidencji przychodów i ewidencji środków trwałych. Zmienia się też sposób prowadzenia ksiąg:
- Przedsiębiorcy składający JPK_V7M prowadzą od 2026 r. księgę przy użyciu programu komputerowego. KPiR (JPK_PKPIR) albo ewidencję przychodów (JPK_EWP) za 2026 r. wysyłają w 2027 r., w terminie złożenia zeznania rocznego.
- Składający JPK_V7K i przedsiębiorcy zwolnieni z VAT – ten sam obowiązek od 2027 r.
Papierowa księga przestaje wystarczać. Księgę trzeba prowadzić komputerowo i umieć przygotować z niej plik w strukturze wymaganej przez Ministerstwo Finansów. Arkusz kalkulacyjny nie jest zakazany, ale sam musi zapewnić prawidłową księgę i przygotowanie takiego pliku.
Ewidencje VAT
Czynni podatnicy VAT prowadzą ewidencję sprzedaży i zakupów. Przy rozliczeniu miesięcznym co miesiąc do 25. wysyłają plik JPK_V7M. Mali podatnicy, którzy spełniają pozostałe warunki (np. nie są zarejestrowani jako czynni podatnicy VAT krócej niż 12 miesięcy), mogą wybrać rozliczenie kwartalne w JPK_V7K: ewidencję wysyłają co miesiąc, a deklarację i zapłatę – po zakończeniu kwartału. Od 1 lutego 2026 r. przy fakturach z KSeF w pliku JPK podaje się ich numer KSeF. Więcej o e-fakturach piszemy na stronie KSeF w praktyce.
Spółka cywilna
Spółka cywilna prowadzi jedną księgę albo ewidencję dla całej działalności. Podatek dochodowy rozliczają wspólnicy, każdy od swojej części dochodu, a na ryczałcie – przychodu, według udziału w zyskach. Skalę albo podatek liniowy każdy wybiera dla siebie, ale ryczałt obejmuje całą spółkę: albo są na nim wszyscy wspólnicy, albo nikt. VAT rozlicza spółka jako całość.